اين انواع از سوء مزاجها يا مزاج ساده است و بدون ماده يا اينكه با ماده‌اى خلطى است و آن خلط همراه سوء مزاج يا خلطى است حبس شده و بيرون نمىآيد ، يا در آوندى كه در آن است در اندازه‌اى زياد ريخته و لزج است ، يا غليظ ، كه ريم و چرك زخم را مىتوان در اين رده به شمار آورد ، يا ماده باد است يا بخار . 1 - يا آسيب‌ديدگى نفس از بيمارى ابزارى است مانند فالج و تشنّج . 2 - يا از ترك بردن و از بين رفتن تك است ( انحلال فرد ) . 3 - يا از ورم سرد يا ورم گرم يا ورم سخت كه تعفّن كرده يا چرك آلود است ، يا خورده شده است . 4 - يا از درد و آزار است . و تو از آنكه ما برايت بيان مىكنيم مىدانى كه نفس خودبه‌خود گواه بر نوع بيمارى است و حالش دراين‌باره حال نبض است . همچنان‌كه حالت نبض را بررسى مىكردى و نبض طبيعى را الگوى شناسايى سلامت و بيمارى انسان قرار مىدادى از نفس هم همين استفاده را بكن و در نفس انسان سالم دقت كن و آن را الگو قرار ده ! فصل هشتم نفس بزرگ و نفس كوچك ، انگيزهء چگونگى نفس و بر چه حالى دلالت دارد منظور از نفس بزرگ نفسى است كه بيش از حد اعتدال هوا را بسيار بسيار دريافت مىنمايد و نفسى را بزرگ مىناميم كه در بركشيدن آن ، اندامان نفس‌كش در هر طرف بسيار گستردگى يابند كه آن هواى زياد از حد را روبه‌راه كنند . نفس كوچك و تنگ كاملا مخالف نفس بزرگ است ، هواكش كوچك مىشوند و هوا كمتر از حد اعتدال از آنها مىگذرد . انگيزهء نفس بزرگ همان انگيزه‌هاى نبض درشت است ، يعنى يكى از انگيزه‌هاى سه‌گانه است كه بيان كرديم ( آسيب از بيمارى ابزارى ، ترك بردن اندام نفس‌كش ، ورم ) . كسانى پندارند كه نفس كوچك تنها به وسيلهء حجاب صورت مىگيرد ، كه اصلا اين پندار صحيح نيست . چرا ؟ زيرا نفسى كه تنها به جنبش حجاب نيازمند است ، همانا نفس معتدل است ؛ حتى اگر كوچك باشد بايد كوچكى معتدل باشد . آرى درحالىكه حجاب كاملا سالم و نيرومند باشد در روبه‌راه كردن نفس معتدل نيازى به غير خود ندارد ، اما وقتى كه براى نفس كوچك اندامان سينه همگى به حركت درمىآيند و اندامان سينه هم ناتوان شده‌اند و نيروى لازم در اختيار ندارند ، چگونه حجاب به تنهاى تنها مىتواند نياز انسان را در نفس كشيدن برآورد . حتى در نفس معتدل - چنان‌كه شرح داديم - اندامان نفس‌كش به كمك حجاب مىآيند و اين در صورتى است كه حجاب نيرومند و سالم باشد . اما اندامان نفس‌كش ديگر كه بايد به كمك حجاب